Kể từ thứ Năm, hàng loạt sự cố gián đoạn diện rộng liên tiếp xảy ra tại nhiều tập đoàn công nghệ, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý trọng yếu của Mỹ. Danh sách chịu ảnh hưởng khởi đầu từ Microsoft, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cùng các ngân hàng lớn, sau đó tiếp tục lan sang Apple Services và công ty dịch vụ tài chính Charles Schwab.
Tình trạng các định chế lớn đồng loạt ngừng hoạt động khiến dư luận Mỹ hoang mang, thậm chí được ví như một cuộc “đại mất điện” trên hạ tầng số. Dù phần lớn doanh nghiệp và cơ quan chức năng giải thích nguyên nhân chỉ xuất phát từ các sự cố nội bộ (internal glitches), không ít người dùng mạng xã hội vẫn đặt nghi vấn về khả năng che giấu một chiến dịch tấn công có chủ đích.

Mối lo ngại càng tăng cao sau khi văn phòng FBI tại Dallas phát đi bản cảnh báo khẩn cấp (FLASH advisory) trên nền tảng X, thông báo giới tội phạm mạng đang nhắm mục tiêu vào các doanh nghiệp và tổ chức trên toàn cầu. Bài đăng nhanh chóng thu hút gần 2 triệu lượt xem kèm làn sóng tranh luận dữ dội. Một tài khoản X công khai đặt câu hỏi trước việc giới chức khẳng định không có bất thường nào diễn ra, trong khi một người dùng khác bày tỏ sự hoài nghi khi Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) tuyên bố lệnh dừng bay (ground stop) của FAA không phải là một vụ tấn công mạng (cyberattack).
Khoảng trống kỹ năng đằng sau sự lệ thuộc công nghệ
Trước lo ngại về viễn cảnh hạ tầng kỹ thuật số tê liệt hoặc kịch bản thảm họa liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), tờ New York Post đã trao đổi với Larry, một cựu quân nhân Hải quân Mỹ 70 tuổi có 22 năm phục vụ trong quân ngũ và nhiều kinh nghiệm chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp (prepper). Theo ông, đa số người dân sẽ rơi vào trạng thái hoàn toàn mất phương hướng nếu các hệ thống hiện đại ngừng vận hành.
Ông Larry cho rằng thời kỳ những người cha tự mày mò sửa chữa ô tô, hướng dẫn con cái cách kiểm tra dầu máy hay mở nắp ca-pô đã lùi vào quá khứ. Theo nhận định của cựu binh này, sự thiếu quan tâm đối với việc tự tìm hiểu và khắc phục sự cố khiến nhiều thế hệ ngày càng xa rời những kỹ năng đời sống cơ bản nhất.
Ông cũng chỉ ra nghịch lý trong cách tiếp cận công nghệ: rất nhiều người sở hữu điện thoại thông minh nhưng ngoài việc xem TikTok hay nghe nhạc, họ gần như không biết thiết bị có thể làm gì khác hoặc cách khai thác sâu hơn. Theo ông Larry, sự hạn chế trong hiểu biết thực chất về công nghệ tồn tại ở cả giới trẻ lẫn thế hệ lớn tuổi (boomers), chỉ khác nhau về hình thức biểu hiện.
5 kỹ năng sinh tồn tối thiểu khi hệ thống số sụp đổ
Từ thực tế đó, New York Post tổng hợp bài kiểm tra gồm 5 kỹ năng cơ bản nhằm đánh giá mức độ sẵn sàng của cá nhân nếu đối mặt với kịch bản mất điện, mất kết nối hoặc thảm họa công nghệ trên diện rộng.
1. Đào hố vệ sinh dã chiến (cathole) đúng cách: Khi hạ tầng cấp thoát nước ngừng hoạt động, việc xử lý chất thải con người đòi hỏi tuân thủ quy chuẩn vệ sinh tối thiểu. Cathole là một hố nhỏ đào dưới đất để chôn lấp chất thải, bắt buộc phải đặt cách xa khu vực có người sinh hoạt, động vật và các nguồn nước để ngăn ngừa ô nhiễm và dịch bệnh.
2. Nhận diện trái cây và thực vật có thể ăn được: Khả năng tìm kiếm nguồn thực phẩm tự nhiên đòi hỏi sự quan sát cẩn trọng tương tự công việc điều tra, bởi rất nhiều loài thực vật chứa độc tính cao. Cần kiểm tra kỹ hình dáng, mùi và màu sắc, đồng thời tránh xa các loài cây có dấu hiệu nguy hiểm như: nhựa trắng đục như sữa, hoa mọc thành cụm hình tán ô, thân có gai hoặc lớp lông mịn gây kích ứng, hay tỏa ra mùi hạnh nhân nồng hoặc mùi xyanua (cyanide).
3. Kiểm soát hành vi ăn uống do căng thẳng: Trạng thái hoảng loạn trong khủng hoảng dễ dẫn đến việc ăn uống mất kiểm soát, làm cạn kiệt nhanh chóng nguồn lương thực dự trữ. Nhiều bác sĩ khuyến nghị áp dụng phương pháp chánh niệm (mindfulness) khi ăn: hít thở sâu, nhai chậm hơn, tập trung hoàn toàn vào bữa ăn và tránh các yếu tố gây xao nhãng để điều tiết khẩu phần hiệu quả.
4. Đọc giờ trên đồng hồ kim (analog clock): Thói quen theo dõi thời gian trên điện thoại và màn hình kỹ thuật số khiến nhiều người gặp khó khăn trước thiết bị cơ học. Trong trường hợp lưới điện ngừng hoạt động và thiết bị di động cạn pin, đồng hồ kim (analog clock) trở thành công cụ đáng tin cậy với quy tắc đọc đơn giản: kim ngắn trên mặt số chỉ giờ, còn kim dài chỉ phút.
5. Xác định hướng Bắc thực khi không có GPS: Khi hệ thống định vị toàn cầu (GPS) mất tín hiệu, việc đọc bản đồ giấy và định vị tam giác (triangulate) vị trí đòi hỏi khả năng xác định phương hướng tự nhiên. Để tìm hướng Bắc thực (true North), cần quan sát vị trí mặt trời: do mặt trời mọc ở hướng Đông, khi bạn đứng đối diện với ánh bình minh, hướng Bắc sẽ nằm về phía bên trái.
Nguồn: New York Post