Tập tài liệu cáo bạch (prospectus) dài hơn 300 trang nộp lên cơ quan quản lý trước kế hoạch chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO – Initial Public Offering) của Anthropic vừa hé lộ những dữ liệu đặc biệt chưa từng có tiền lệ. Với mức định giá mục tiêu có thể chạm ngưỡng 1.400 tỷ USD, doanh nghiệp phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo đứng sau dòng Claude không chỉ liệt kê các rủi ro kinh doanh thông thường mà còn dành gần một phần ba tài liệu để cảnh báo về các mối nguy mang tính tồn vong (existential risks) đối với nhân loại.
Nỗi lo về rủi ro xóa sổ nhân loại trong bản cáo bạch
Theo nhà kinh tế học Natasha Sarin từ báo The New York Times, sau khi phân tích kỹ lưỡng hồ sơ tài chính dày đặc này, điểm gây chú ý nhất không nằm ở biên lợi nhuận hay chi phí đào tạo thuật toán, mà là việc Anthropic thẳng thắn thừa nhận công nghệ của họ có khả năng tạo ra thảm họa đe dọa sự sống còn của con người. Giám đốc điều hành (CEO) Dario Amodei từng công khai xác nhận: “Tôi sẽ không nói dối, những mối nguy hiểm này là có thật.”
Để giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa việc tìm kiếm lợi nhuận cho cổ đông và việc bảo đảm an toàn cho cộng đồng, Anthropic không thành lập theo mô hình tập đoàn vì cổ đông truyền thống. Thay vào đó, đội ngũ sáng lập đăng ký doanh nghiệp dưới dạng công ty vì lợi ích công chúng (public benefit corporation – PBC). Định dạng pháp lý này cho phép hội đồng quản trị hành động vì lợi ích rộng lớn hơn của nhân loại thay vì chỉ tối đa hóa giá trị tài chính cho các nhà đầu tư nắm giữ cổ phần.
Cơ cấu quyền lực hai tầng và niềm tin đặt vào các nhà sáng lập
Cơ chế kiểm soát nội bộ của Anthropic được phân bổ thành hai trọng tâm quyền lực rõ rệt. Trọng tâm thứ nhất thuộc về nhóm bảy nhà đồng sáng lập, những người nắm giữ tổng cộng 50,1% quyền biểu quyết. Khối quyền lực này bao gồm CEO Dario Amodei, Chủ tịch Daniela Amodei và năm thành viên sáng lập khác từng rời bỏ OpenAI. Họ nắm giữ số cổ phần gần như tương đương nhau, trực tiếp nắm quyền chi phối tuyệt đối và điều hành toàn bộ hoạt động thường nhật của công ty.
Trọng tâm quyền lực thứ hai là Tín thác vì Lợi ích Dài hạn (Long-Term Benefit Trust). Cơ quan tín thác này được thiết kế để hoạt động tương tự một hội đồng cố vấn độc lập gồm các nhân vật uy tín đại diện cho các lĩnh vực như y tế công cộng hay vật lý học. Đáng chú ý, trong số các thành viên nhận nhiệm vụ giám sát có ông Ben Bernanke, cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) – người từng có bề dày nghiên cứu và chỉ đạo xử lý cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
Bài toán tự giám sát khi bước ra thị trường đại chúng
Dù mô hình công ty vì lợi ích công chúng đã xuất hiện tại Mỹ ở một số doanh nghiệp tiêu biểu như Warby Parker, điểm khác biệt mang tính đột phá của Anthropic là việc trao quyền lực thực tế cho tổ chức tín thác nhằm can thiệp vào định hướng công nghệ. Tuy nhiên, giới chuyên gia tài chính và kinh tế vẫn bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc.
Khi bước vào đợt phát hành cổ phiếu có quy mô nghìn tỷ USD, Anthropic về bản chất đang yêu cầu công chúng và thị trường phải đặt toàn bộ niềm tin vào một nhóm nhỏ các nhà sáng lập và chuyên gia nội bộ để tự kiểm soát những rủi ro công nghệ mang tính hủy diệt. Việc thiếu vắng các khung pháp lý bên ngoài ràng buộc độc lập khiến cơ chế tự điều phối này tiềm ẩn nhiều lỗ hổng lớn một khi áp lực sinh lời từ phố Wall bắt đầu đè nặng lên ban lãnh đạo.
Nguồn: The New York Times