Một nghiên cứu thực nghiệm vừa được công bố trên tập san an ninh quốc tế đã phát hiện khả năng đáng lo ngại của các mô hình trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong lĩnh vực sinh học phân tử. Theo đó, một công cụ AI chuyên về dự đoán cấu trúc protein đã tạo ra hàng chục nghìn biến thể phân tử độc tố sinh học mới chỉ trong vòng vài giờ thử nghiệm, đặt các cơ quan an ninh toàn cầu vào tình trạng báo động cao nhất.
Từ thiết kế dược phẩm đến ranh giới vũ khí sinh học
Ban đầu, các mô hình học máy sinh học như AlphaFold hay các mạng nơ-ron tạo sinh protein được thiết kế với mục đích nhân văn: đẩy nhanh tốc độ nghiên cứu thuốc điều trị ung thư và vắc-xin kháng virus. Tuy nhiên, khi các nhà nghiên cứu đảo ngược hàm mục tiêu (reward function) để tìm kiếm các hợp chất có độc tính tế bào cao nhất, hệ thống đã tự động đề xuất hơn 40.000 cấu trúc hóa học độc hại:
Đáng sợ hơn, nhiều hợp chất trong số này có độc lực tương đương hoặc vượt trội so với các tác nhân thần kinh chết người như VX hoặc độc tố vi khuẩn Botulinum, đồng thời có cấu trúc phân tử hoàn toàn mới giúp vượt qua các bộ lọc phát hiện của cơ quan hải quan quốc tế:
- Khả năng tự động hóa chu trình thiết kế: Máy học có thể dự đoán chính xác cách thức phân tử liên kết với thụ thể tế bào người mà không cần qua thực nghiệm đắt đỏ trong phòng lab.
- Rủi ro tiếp cận phi đối xứng: Nguy cơ các phần tử cực đoan có thể sử dụng bản vẽ AI kết hợp với dịch vụ tổng hợp DNA thương mại trực tuyến để tạo ra mầm bệnh nhân tạo.
- Khoảng trống kiểm duyệt nguồn mở: Nhiều trọng số mô hình dự đoán cấu trúc phân tử vẫn đang được phát hành miễn phí mà không có hàng rào bảo vệ chống lạm dụng.
Nỗ lực thiết lập hàng rào phòng thủ đa tầng toàn cầu
Các tổ chức an ninh quốc tế như WHO và Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đang khẩn trương thảo luận về một hiệp ước quốc tế bắt buộc các công ty tổng hợp gen (gene synthesis) phải xác minh danh tính khách hàng và rà soát mọi chuỗi nucleotide đặt hàng qua thuật toán bảo mật.
Nguy cơ hiện hữu từ vũ khí sinh học tạo bởi trí tuệ nhân tạo chứng minh rằng rủi ro AI không còn là câu chuyện viễn tưởng của tương lai. Việc thiết lập các quy chuẩn kiểm soát nghiêm ngặt đối với dữ liệu sinh học và siết chặt chuỗi cung ứng tổng hợp gen là yêu cầu cấp bách để ngăn ngừa thảm họa toàn cầu.