Tổng thống Donald Trump vừa chỉ đạo toàn bộ các cơ quan liên bang Mỹ chấm dứt sử dụng sản phẩm của Anthropic, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố đưa doanh nghiệp phát triển trí tuệ nhân tạo (artificial intelligence – AI) này vào danh sách rủi ro chuỗi cung ứng (supply-chain risk) đối với an ninh quốc gia.
Quyết định được công bố ngay sau thời hạn chót 17h00 ngày thứ Sáu (ngày 27/2), khi các cuộc đàm phán giữa Lầu Năm Góc và Anthropic không đạt được tiếng nói chung xung quanh việc triển khai công nghệ quân sự.
Lệnh cấm đối với nhà thầu quốc phòng và thời hạn sáu tháng
Sau khi mốc 17h00 trôi qua mà Anthropic không chấp thuận các điều khoản từ phía quân đội, Bộ trưởng Pete Hegseth thông báo áp đặt quy chế rủi ro chuỗi cung ứng – danh xưng vốn thường chỉ dành cho các đối thủ ngoại bang. Đồng thời, ông yêu cầu mọi nhà thầu quốc phòng (defense contractor) không được phép tiếp tục sử dụng các giải pháp của Anthropic.
“Các chiến binh của nước Mỹ sẽ không bao giờ bị bắt làm con tin bởi những ý thích tư tưởng bất chợt của các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech). Quyết định này là cuối cùng,” Bộ trưởng Hegseth khẳng định.
Dù vậy, ông Hegseth cho biết Anthropic sẽ tiếp tục cung cấp dịch vụ cho cơ quan này trong tối đa sáu tháng nhằm “đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra liền mạch” sang đơn vị cung ứng khác.
Trước hạn chót kể trên, Tổng thống Donald Trump đã đăng tải chỉ đạo cứng rắn trên mạng xã hội:
“Tôi chỉ đạo MỌI cơ quan liên bang thuộc chính phủ Mỹ NGAY LẬP TỨC CHẤM DỨT mọi hoạt động sử dụng công nghệ của Anthropic. Chúng ta không cần, không muốn và sẽ không hợp tác kinh doanh với họ nữa! Sẽ có giai đoạn loại bỏ kéo dài sáu tháng dành cho các cơ quan như Bộ Chiến tranh đang ứng dụng sản phẩm của Anthropic ở nhiều cấp độ khác nhau.”
Tổng thống Trump nhấn mạnh thêm: “Anthropic tốt hơn hết hãy chấn chỉnh hành vi và hỗ trợ tích cực trong giai đoạn chuyển đổi này, nếu không tôi sẽ dùng toàn bộ quyền hạn của Tổng thống để buộc họ tuân thủ, kèm theo những hậu quả pháp lý dân sự và hình sự nghiêm trọng.”
Bất đồng xoay quanh vũ khí tự hành và giám sát hàng loạt
Mâu thuẫn then chốt bắt nguồn từ việc Giám đốc điều hành Dario Amodei của Anthropic kiên quyết giữ vững hai yêu cầu cốt lõi: kiên quyết từ chối để AI phục vụ cho các vũ khí tự hành hoàn toàn (fully autonomous weapons) – tình huống mà AI tự đưa ra quyết định nhắm bắn mục tiêu trên chiến trường thay vì con người – và không chấp nhận để công nghệ bị khai thác cho mục đích giám sát hàng loạt trong nước (mass domestic surveillance).
Trong văn bản phản hồi, Anthropic cho biết công ty chưa nhận được bất kỳ “thông tin liên lạc trực tiếp” nào từ Lầu Năm Góc hay Nhà Trắng về tình trạng đàm phán, đồng thời khẳng định doanh nghiệp luôn nỗ lực thiện chí hướng tới một thỏa thuận hợp pháp nhằm phục vụ an ninh quốc gia, ngoại trừ hai ranh giới đỏ kể trên.
Anthropic đánh giá việc bị định danh là rủi ro chuỗi cung ứng mang tính “vô căn cứ về mặt pháp lý” (legally unsound) và sẽ “tạo tiền lệ nguy hiểm cho bất kỳ doanh nghiệp Mỹ nào đàm phán với chính phủ”, đồng thời tuyên bố sẽ khởi kiện quyết định này tại tòa án.
Chia sẻ với ABC News, đại diện Anthropic nhấn mạnh rằng các điều khoản hợp đồng mới nhất từ Lầu Năm Góc không hề đưa ra cam kết rõ ràng về việc quân đội sẽ không dùng mô hình Claude vào vũ khí tự hành hoặc do thám người dân Mỹ. Trái lại, các thuật ngữ mới được cài cắm tinh vi dưới vỏ bọc thỏa hiệp thực chất cho phép quân đội “tùy ý phớt lờ” các rào chắn an toàn (safeguards).
OpenAI ký thỏa thuận triển khai AI trên mạng lưới quân sự mật
Giữa thời điểm căng thẳng leo thang với Anthropic, Giám đốc điều hành Sam Altman của OpenAI công bố đã đạt được thỏa thuận hợp tác với Lầu Năm Góc để triển khai các mô hình AI trên mạng lưới mật (classified network) của cơ quan quốc phòng.
“Hai trong số những nguyên tắc an toàn quan trọng nhất của chúng tôi là nghiêm cấm giám sát hàng loạt trong nước và giữ vững trách nhiệm của con người trong việc sử dụng vũ lực, bao gồm cả các hệ thống vũ khí tự hành (autonomous weapon systems). Bộ Quốc phòng đồng thuận với các nguyên tắc này, phản ánh chúng vào luật pháp cũng như chính sách, và chúng tôi đã đưa chúng vào thỏa thuận chung,” Sam Altman khẳng định.
Đại diện OpenAI cũng cam kết xây dựng các rào chắn an toàn kỹ thuật (technical safeguards), đồng thời đề nghị cơ quan quốc phòng áp dụng các điều khoản tương tự cho mọi công ty AI nhằm giúp các bên giảm leo thang tranh chấp pháp lý và hành chính.
Quốc hội Mỹ can thiệp và lo ngại về tiền lệ thời bình
Trước hạn chót hôm thứ Sáu, các thành viên lãnh đạo thuộc Ủy ban Quân vụ Thượng viện (Senate Armed Services Committee) đã gửi thư riêng tới Bộ trưởng Pete Hegseth và CEO Dario Amodei, thúc giục hai bên tiếp tục kéo dài tiến trình đàm phán và phối hợp với Quốc hội tìm hướng tháo gỡ.
Dù Lầu Năm Góc khẳng định không có ý định sử dụng AI cho giám sát hàng loạt hay các chiến dịch động lực tự hành thiếu sự can thiệp của con người trong quy trình (humans on the loop), họ vẫn lo ngại các rào chắn bảo vệ (guardrails) nghiêm ngặt của Anthropic có thể gây cản trở các chiến dịch quân sự thực tế. Về phần mình, các nhà lập pháp Quốc hội nhận định vấn đề “sử dụng hợp pháp” đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và chính sách rõ ràng hơn.
Đánh giá về quyết định của chính quyền, ông Adam Conner, Phó chủ tịch phụ trách chính sách công nghệ tại Center for American Progress, nhận định việc cơ quan quốc phòng đối đầu gay gắt với một trong những công ty AI tiên phong (frontier AI companies) của nước Mỹ là bước đi thời bình chưa từng có tiền lệ và không cần thiết. Động thái này phát đi tín hiệu cảnh báo tới khu vực tư nhân rằng họ buộc phải tuân theo chỉ đạo của chính quyền Trump hoặc sẽ phải đối mặt với những hậu quả mang tính sống còn.
(Bản tin có sự đóng góp tác nghiệp từ phóng viên Anne Flaherty và Zunaira Zaki của ABC News).
Nguồn: ABC News