Trong một bài phát biểu thẳng thắn tại Diễn đàn Công nghệ Toàn cầu, Giám đốc điều hành Wikimedia Foundation Maryana Iskander đã lên tiếng phê phán mạnh mẽ các tập đoàn công nghệ lớn vì hành vi bòn rút dữ liệu bách khoa toàn thư Wikipedia để thương mại hóa các mô hình AI tạo sinh mà không có bất kỳ đóng góp tài chính nào để duy trì và nuôi dưỡng cộng đồng sáng tạo nội dung.
Nghịch lý ‘ký sinh’ tri thức của các gã khổng lồ công nghệ
Wikipedia từ lâu đã là nguồn dữ liệu chuẩn mực và chất lượng cao nhất được các hãng như OpenAI, Google, Anthropic và Meta sử dụng để căn chỉnh độ chính xác sự thật cho các mô hình AI lớn. Tuy nhiên, trong khi các công ty này thu về hàng tỷ USD doanh thu thương mại, tổ chức phi lợi nhuận Wikimedia vẫn phải dựa vào các khoản quyên góp nhỏ lẻ của cộng đồng người dùng:
- Tuyên bố cứng rắn: “Chúng tôi không kêu gọi lòng từ thiện, chúng tôi đang yêu cầu sự công bằng trong quan hệ kinh tế tri thức,” bà Iskander nhấn mạnh.
- Tải trọng truy vấn khổng lồ: Các mô hình AI sử dụng hàng tỷ lượt gọi API kiểm tra sự thật (fact-checking) mỗi tháng nhưng chỉ đóng góp chưa đầy 0,1% vào ngân sách duy trì máy chủ của Wikimedia.
- Nguy cơ cạn kiệt nguồn đóng góp: Người dùng có xu hướng đọc câu trả lời tóm tắt trực tiếp từ chatbot thay vì truy cập bài gốc, làm giảm lượng người truy cập và số lượng tình nguyện viên biên tập.
Kêu gọi xây dựng mô hình chia sẻ doanh thu bền vững
Wikimedia đề xuất giải pháp Wikimedia Enterprise – nền tảng cung cấp API dữ liệu thời gian thực có thu phí bản quyền đối với các tập đoàn công nghệ thương mại nhằm tái đầu tư cho cộng đồng biên tập viên toàn cầu.
| Chỉ số so sánh | Tổ chức Wikimedia Foundation | Các công ty công nghệ AI hàng đầu |
|---|---|---|
| Mô hình tổ chức | Phi lợi nhuận, vận hành nhờ tình nguyện viên | Doanh nghiệp vì lợi nhuận, định giá hàng trăm tỷ USD |
| Nguồn gốc dữ liệu | Hơn 60 triệu bài viết được kiểm định độc lập | Khai thác toàn bộ dữ liệu Wikipedia để huấn luyện |
| Cơ chế hồi đáp giá trị | Cung cấp miễn phí cho toàn nhân loại | Thu phí người dùng qua các gói thuê bao định kỳ |
Tiếng nói từ Wikimedia gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về tính bền vững của hệ sinh thái thông tin kỹ thuật số. Nếu không có cơ chế hoàn trả giá trị xứng đáng cho những người trực tiếp sản xuất tri thức, các mô hình AI trong tương lai sẽ phải đối mặt với nguy cơ cạn kiệt nguồn dữ liệu chuẩn mực của nhân loại.