Vào ngày 1 tháng 1 năm 2000, thế giới thở phào nhẹ nhõm khi thảm họa công nghệ sự cố Y2K hóa ra không nghiêm trọng như những lời cảnh báo rầm rộ trước đó. Tuy nhiên, một mối nguy thực sự khác lại âm thầm hình thành trên thị trường chứng khoán mà rất ít người kịp nhận ra vào thời điểm đó.
Bài học đắt giá từ cơn sốt dot-com
Khi mạng Internet bắt đầu định hình lại xã hội, công chúng tin rằng làn sóng công nghệ mới này sẽ mang lại sự giàu có nhanh chóng cho tất cả mọi người, thay vì chỉ giới hạn ở nhóm tài phiệt công nghệ. Cổ phiếu của các công ty Internet thời bấy giờ liên tục phá vỡ mọi quy tắc định giá thông thường và các chỉ số tài chính căn bản, bất chấp phần lớn doanh nghiệp trong số đó không hề tạo ra lợi nhuận.
Thị trường khi đó bước vào trạng thái mà giới tài chính gọi là hưng phấn phi lý (irrational exuberance), nơi cảm xúc và sự kỳ vọng thay thế hoàn toàn cho các số liệu báo cáo tài chính thực tế. Các nhà đầu tư cá nhân ồ ạt đổ vốn vào thị trường thông qua các sàn môi giới chiết khấu mới xuất hiện, chạy theo lời khuyên từ các chuyên gia truyền hình và tự tin vào khả năng chọn cổ phiếu thắng lớn.
Đến tháng 3 năm 2000, đợt tăng điểm lịch sử đã chính thức bị vạch trần là một trong những bong bóng đầu tư (investment bubble) lớn nhất lịch sử tài chính. Mô hình kinh doanh của hàng loạt công ty sụp đổ; số ít doanh nghiệp có tiềm năng thực sự cũng phải chật vật trải qua một đợt điều chỉnh thị trường (market correction) kéo dài nhiều năm để hồi phục.
Kịch bản lặp lại với làn sóng trí tuệ nhân tạo
Lịch sử thị trường tài chính cho thấy các cơn cuồng loạn đầu cơ thường tuân theo một quỹ đạo tương tự nhau. Làn sóng phấn khích xoay quanh trí tuệ nhân tạo (AI – Artificial Intelligence) hiện nay đang mang nhiều dấu hiệu trùng khớp với giai đoạn đầu năm 2000, kéo theo rủi ro thua lỗ nặng nề cho các nhà đầu tư chậm chân.
Rất khó để xác định chính xác thời điểm tâm lý thị trường đảo chiều hoàn toàn, nhưng dấu hiệu đầu tiên thường bắt nguồn từ động thái của dòng tiền thông minh (smart money). Các tổ chức tài chính lớn và quỹ phòng hộ (hedge funds) với năng lực nghiên cứu độc lập đang bắt đầu nhận thấy sự bất tương xứng giữa số liệu kinh doanh thực tế, triển vọng triển khai công nghệ và cỗ máy tiếp thị khổng lồ của Phố Wall.
Tương tự như giai đoạn cuối của kỷ nguyên dot-com, các nhà đầu tư tổ chức đang dần thực hiện hóa lợi nhuận thông qua việc chốt lời. Khi đợt bán tháo diễn ra vào năm 2000, làn sóng thoái vốn không chỉ xóa sổ các dự án đầu cơ thiếu thực tế như Pets.com mà còn cuốn phăng thị giá của cả những tập đoàn công nghệ đầu ngành như Microsoft.
Mối nguy hiểm lớn nhất đối với các nhà đầu tư cá nhân hiện tại là tâm lý bỏ qua bài học quá khứ, tiếp tục tham gia vào các đợt tăng giá mang tính suy đoán mà không đánh giá đúng rủi ro giảm sâu khi thị trường lập lại thế cân bằng.
Nguồn: New York Post